Tüm Yazılar

Latince Dilinin Telaffuzunu Nasıl Öğrenebildik?

Antik Roma’nın dili Latince’nin telaffuz biçiminin, araştırmacılar tarafından incelenişi, kuşkusuz diğer antik uygarlıkların dillerinin telaffuz biçimlerinin nasıl araştırılabileceği konusunda bizlere yol gösterecektir.
Latince’nin telaffuzunu biliyoruz, peki ya nasıl?

1) Romalı Dilbilimcilerin ve Diğer Yazarların Görüşleri
O dönemde (MS 35) Roma’ya bağlı olan Kuzey İspanya’da doğan ünlü hatip Quintilianus, Institutio Oratoria isimli eserinde, “K” harfinin kullanılmasına hiç gerek olmadığını ve “C” harfinin sesletiminin kendinden sonra gelen ünlü harfler için yeterince güçlü olduğunu söylüyor ve ünlü dilbilimci Priscianus(Priscianus Caesariensis) da kendisine katılıyor. Sadece bu dahi, bize C harfinin güçlü sesletimi üzerine fikir veriyor.

Luca della Robbia’nın yapmış olduğu Priscianus kabartması.

O zamanlar adı Cōnstantīnopolis (günümüzde İstanbul) olan Doğu Roma İmparatorluğu başkentinde de Latince dersleri vermiş olan Priscianus’un eseri Institutiones Grammaticae(Temel Dilbilgisi olarak Türkçe’ye çevrilebilir), Orta Çağ’da Latince ders kitabı olarak kullanılmış, bu sayede günümüze kadar ulaşabilmiş. Böylece, böylesi eserlerden Latince dili üzerine çok sayıda sorumuza yanıt bulabiliyoruz.

Institutiones Grammaticae eseri, 1290.

2) Şiir Kalıpları, Antik Kökenbilim Çalışmaları
Horace, Virgil veya Ovid’in şiir ölçülerine göre kafiyelerini inceleyip, hangi hecenin/harfin, geri kalan dizelerle kafiye içerisinde olması için uzun söylenmesi gerektiğini incelemek de bizlere bir fikir verebiliyor.
Antik kökenbilim(etimoloji) çalışmalarına ise verilebilecek pek çok sayıda örnek var.
Antik Yunanca’daki “ἄβῠσσος” kelimesinin yıllar içerisindeki dönüşümüne göz atalım.
Bu sözcük Türkçe’de “dipsiz kuyu” anlamına gelip; Latince’ye “ábussos” olarak, İtalyanca’ya “abisso”, ardından İngilizce’ye “abyssus” olarak geçmiş.
Latince’nin yapıtaşlarından olan Antik Yunanca’dan kelimelerin alınma biçimi ve dönemin Romen dillerine/lehçelerine aktarılış biçimlerini incelemek, bu dilin telaffuzu hakkındaki edinimlerimizde şüphesiz büyük rol oynuyor.

3) Romen Dillerin Gelişimi
Klasik Latince’nin dilbilgisini kullanan halk, Latince grameri çok iyi bilmediği için, Halk Latincesi’nden evrilmiş birçok Romen dili(başlıca olarak İspanyolca, Portekizce, İtalyanca, Fransızca, Rumence) ve o yüzyıllardan kalan lehçeler, bize halkın, gramerini iyi bilmediği Klasik Latince’yi telaffuz etme biçimi hakkında fikir verebiliyor.

Türkçe: O, akşam yemeği yemeden önce pencereleri kapatır.
İngilizce: She always closes the window before she dines / before dining.
Latince: (Ea) semper antequam cenat fenestram claudit.
Fransızca: Elle ferme toujours la fenêtre avant de dîner/souper.
İspanyolca: (Ella) siempre cierra la ventana antes de cenar/comer.
Katalanca: (Ella) sempre tanca/clou la finestra abans de sopar.
Portekizce: (Ela) fecha sempre a janela antes de jantar.
Rumence: Ea închide întotdeauna fereastra înainte de a cina.
Galiçyaca: (Ela) pecha/fecha sempre a fiestra/xanela antes de cear.
Oksitanca: (Ela) barra/tanca sempre/totjorn la fenèstra abans de sopar.

4) Eserlerdeki Yazım Hataları
Volkan patlamasından önce, Pompei şehrinde bir duvar yazısında “hic” kelimesinin halktan biri tarafından “ic” olarak yazılmasından tutun, “adhuc/hostiae” kelimelerinin çoğunlukla “aduc/ostiae” yazılmasına kadar pek çok sayıda örnekten, bir çıkarımda (“h harfi baskın telaffuz edilmemeli ki böyle bir hata yapılsın” gibi) bulunabiliyoruz. Bunun gibi bol sayıda örnek var, “‘Numquam’ yazmak yerine ‘Numqua’ yazılmış, demek ki sondaki ‘m’ harfi telaffuz edilmemeli” diyebiliyoruz.
Latince yazım hatalarından bahsetmişken, “Appendix Probi” eserinin adını geçirmeden olmaz. Bu kıymetli eser, 3. veya 4. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen bir yazım yanlışları rehberi.

Appendix Probi eseri, ıslandığından dolayı hasar görmüştür.

Bu eserde, halkın sürekli duyarak öğrendiği(edindiği) Latince’de sıklıkla yaptıkları hataları görebiliyoruz. Duyduklarını yazmayı bilmedikleri için, telaffuz biçimleri hakkında pek çok şey söyleyebiliyoruz.

Kitapta geçen hatalardan 5 tanesi:
CITHARA NON CITERA (CITHARA, “CITERA” DEĞİL)
AVVS NON AVS (AUUS, “AUS” DEĞİL)
MILES NON MILEX (MILES, “MILEX” DEĞİL)
FORMICA NON FVRMICA (FORMICA, “FURMICA” DEĞİL)
CALIDA NON CALDA
(CALIDA, “CALDA” DEĞİL)

Kitabı sesli kitap olarak dinlemek isterseniz, Kostas Katsouranis isimli Youtube kanalının videosuna göz atabilirsiniz. Video başlığında eserin Marcus Valerius Probus‘a atfedildiğini göreceksiniz fakat, bu atıfın asılsız olduğu bilinmektedir. Eserin yazarı hala bilinmiyor.

Aşağıdaki videoyla da, Roma’nın ünlü şairi Virgil’den Aeneis’i okurken adeta yaşayan bir Latince öğretmenine kulak verebilirsiniz.

Dil Öğrenme Uygulaması “Memrise”, Nasıl Kullanılır?

Baştan söylemeliyiz, Memrise uygulamasını sadece siz değil, dünya genelinde bir çok kişi hala anlayabilmiş değil. Çünkü gerçekten: Karmakarışık!
Bu uygulamanın kullanım rehberine hoşgeldiniz.



Öncelikle Yapmanız Gereken;
Bilgisayarda memrise.com adresine gidip bir hesap açmanız. Ardından yukarıdaki “Courses” bölümüne gelip, sol taraftaki “I speak” kısmından öğreneceğiniz kursun hangi dil üzerinden verilmesini istediğinizi seçmeniz.
Ana diliniz Türkçe üzerinden İngilizce öğrenmek istiyorsanız, bu kısmı “Turkish” olarak işaretlemelisiniz.
Ardından “Top Categories” başlıklı sol sekmede bulunan, “English” seçeneğine tıklayarak, bütün Türkçe üzerinden İngilizce kurslarına göz atabilirsiniz.

Kendiniz İçin İdeal Kursu Nasıl Bulacaksınız?
Misal, “YDS Çıkmış Kelimeler” kursu size hangi kelimeleri öğretecek, ona göz atalım.
Kursun üzerine tıkladıktan sonra, ünite sekmesi açılacak. “1-16, 16-30, 31-45, 46-60..” şeklinde, burada tek tek ünitelerin içerdiği kelimelere bakarak, bu ünitelerin hangi kelimeleri içerdiğine ve size hangi kelimeleri çalıştıracağına göz atabilirsiniz. Eğer ünitelerdeki kelimeleri bilmiyor ve öğrenmek istiyorsanız, “Learn” butonuna basarak kursa başlayabilirsiniz. Kurs daha sonra memrise.com ana sayfanızda ulaşılabilir hale gelecektir.
Ana sayfaya döndüğünüzde, “YDS Çıkmış Kelimeler” kursunun üzerinde “Today: 0/1500 pts” kısmını göreceksiniz.
Ona tıklayarak açılan sekmede, günlük kaç dakika ayırabileceğinizi ayarlamalısınız.”5 mins a day” kısmının altındaki “Set Goal” butonuna tıklayarak, günde kaç dakika ayırabileceğinizi seçebilirsiniz.
“15 mins a day” seçeneğine tıklarsanız eğer, siz günde 6 bin puana ulaşmadan günlük “streak”inize ulaştırmayacak.

Peki Ya “Streak” Nedir?
Streak, sizin devamlılığınızı kontrol eden bir bölme. 5 gün boyunca devamlı girerseniz, streak 5 olacaktır, ardından 1 gün girmezseniz veya 20 bin puan yapmazsanız, devamlılığınızı belirten bu ibare 0 olacaktır.
Hedefinizi eğer “45 mins a day” yaparsanız ve 60 gün ardışık şekilde pratik yaparsanız eğer -streak 60 olursa-, hedef dilinizdeki kelime dağarcığınızda büyük bir aşama kaydetmiş olursunuz. Düzenli bir şekilde, 60 gün boyunca, günde 45 dakika harcamak, en azından 600 zorlu kelimede iyi bir seviyeye gelme anlamına gelebilir.
Memrise’da sadece dil kursları yok, hafıza antrenmanları, coğrafya-tarih-biyoloji-tıp-fizik-psikoloji konuları üzerine onlarca kurs var. Siteyi bolca kurcalamanızı öneriyorum.

Türkçe Üzerinden İngilizce Öğrenenlere Önerebileceğimiz Kurslar:
Sıfırdan İngilizce öğrenenlere:
https://www.memrise.com/course/1238102/duolingo-turkce-ingilizce-tum-kelimeler/
Günlük İngilizce(Telaffuzla Birlikte)
https://www.memrise.com/course/739357/everyday-english-a1/
En Çok Karşınıza Çıkacak 1000+ Phrasal Verb(Telaffuzla Birlikte)
https://www.memrise.com/course/926856/phrasal-verb-obek-fiiller-1000/
YDS, Proficiency Adına Önemli Kelimeler(Telaffuzla Birlikte)
https://www.memrise.com/course/506340/sesli-ingilizce-yds-proficiency-onemli-kelimeler/
Cesur Öztürk / YDS-TOEFL Kelime Listesi
https://www.memrise.com/course/1415513/cesur-ozturk-yds-toefl/
YDS Kelime Listesi
https://www.memrise.com/course/26131/yds-ingilizce-kelime-listesi/
YDS İçin Önemli Zarflar
https://www.memrise.com/course/759628/yds-icin-onemli-zarflar-2/
YDS İçin Önemli Fiiller
https://www.memrise.com/course/524833/yds-icin-onemli-fiiller/
YDS / Çıkmış Phrasal Verb’ler
https://www.memrise.com/course/758713/ydsde-ckms-phrasal-verbler/
Akademik Kelimeler
https://www.memrise.com/course/962817/temel-akademik-kelimeler/
YDS-TOEFL-IELTS-SAT Sınavlarının Kelime Listesi
https://www.memrise.com/course/437466/yds-toefl-ielts-sat-words/
Oxford’un Belirlediği, Öğrenmesi En Önemli 3000 Kelime(Telaffuzlu)
https://www.memrise.com/course/1087587/oxford-3000/
Bunlardan dilediğiniz kadarını seçip “Learn” butonuna bastıktan sonra, telefonunuza Memrise uygulamasını indirebilirsiniz ve hesabınıza giriş yapabilirsiniz. Giriş yaptıktan sonra bilgisayarda/masaüstünde ayarlamış olduğunuz bütün kurslar telefon üzerinden gözükecektir, fakat kursları memrise.com üzerinden ayarlamayı unutmayın, çünkü telefonda çok kısıtlı sayıda kurs gösteriyor ve sürekli uygulamayı size satın aldırmaya çalışıyor.

Satın Almalı Mısınız?
Memrise, Premium hesaplarına gün geçtikçe daha fazla özellik yüklüyor, dolayısıyla satın almayı düşünebilirsiniz.
Not 1: Kelime öğrendikçe, “Klasik Tekrar” ve “Hızlı Tekrar” yapmayı unutmayın. Eğer “Klasik Tekrar(25)” yazarsa, tekrar etmeniz gereken, unutmaya başladığınız 25 kelime vardır demek.
Not 2: “I speak” kısmından konuştuğunuz dili “English” olarak seçerseniz ve yeterince de İngilizceniz varsa, onlarca dilin kursuna ulaşabilirsiniz ve düzenli antrenmanlarla hedef dilinizdeki kelime dağarcığınızı kısa bir sürede bambaşka bir boyuta taşıyabilirsiniz.
Umuyoruz açıklayıcı olmuştur.
İyi çalışmalar!